Wat als lenen morgen verboden werd? Sparen of oprotten!
Stel je voor: morgen kondigt Rob Jetten aan dat alle vormen van geld lenen per direct verboden zijn. Geen hypotheek meer, geen persoonlijke lening, geen private lease, geen roodstaan. Wil je een huis? Prima, spaar maar 350.000 euro bij elkaar. Veel succes.
Klinkt als dystopie, maar is het dat ook echt?
Want laten we eerlijk zijn: het huidige systeem is ook niet bepaald een sprookje. De gemiddelde starter kan geen huis kopen, niet omdat hij arm is, maar omdat hij "slechts" 100k spaargeld heeft. Die 100k is normaal gesproken absurd veel geld, maar in huizenmarktland ben je een pauper. Waarom? Omdat iedereen met een hypotheek tot de nok 400k+ kan bieden, waardoor die prijzen ook gewoon naar 400k+ gaan. De lening creëert de prijs.
In een wereld zonder leningen zakt de vraag in. Er zijn minder kopers die überhaupt mee kunnen doen, dus die prijs moet omlaag. Die vent op zolder met 100k spaargeld is ineens niet de eeuwige huurder, maar gewoon een serieuze koper.
Het nadeel is natuurlijk ook duidelijk: de economie klapt volledig in elkaar. Bedrijven lenen ook. Infrastructuur wordt gefinancierd met schuld. De hele westerse economie is in feite één grote piramide van vertrouwen in toekomstig geld. Gooi dat weg en je hebt niet een fijne jaren-50 samenleving, je hebt Mad Max.
Maar bestaat dit eigenlijk ergens?
Ja, gedeeltelijk. Islamitisch bankieren verbiedt rente volledig. In Iran, Sudan en Pakistan is traditioneel bankieren zelfs wettelijk verboden en moet alles via sharia-conforme constructies.
De oplossing die ze daarvoor hebben bedacht is creatief: de bank koopt zelf het huis en verkoopt het vervolgens met winst door aan de koper. In plaats van rente betaal je winst. Het eindresultaat is praktisch hetzelfde als een hypotheek, alleen heet het anders en deelt de bank mee in het risico.
Klinkt sympathiek in theorie. In de praktijk zijn de maandlasten vergelijkbaar. Semantiek verheven tot religie.
Het systeem heeft wel één serieus voordeel: banken mogen niet speculeren en niet handelen in leningen. Dat is precies wat in 2008 misging, toen bleek dat banken leningen hadden verpakt, verhandeld en verzekerd totdat niemand meer wist wat iets waard was.
Dus wat lost het op en wat niet?
Waarschijnlijk wel: huizenprijzen zakken structureel, minder schuldencrises op staatsniveau, geen generaties die op hun dertigste al 200k in de min staan voor een rijtjeshuis.
Waarschijnlijk niet: je kunt ook geen nieuwe fabriek bouwen zonder lening, geen starterskapitaal, geen overbruggingsfinanciering. De economische groei van de laatste eeuw is grotendeels schuld-gefinancierd. Zonder dat gaat alles langzamer, of stopt het.
Mijn take: het probleem zit hem niet in lenen an sich, maar in het feit dat iedereen tegelijkertijd toegang heeft tot enorme bedragen, waardoor de prijzen van schaarse goederen zoals woningen meestijgen tot wat de maximale lening toelaat. Hypotheekrenteaftrek maakt het nog erger. Je subsidieert daarmee feitelijk de bank.
Die spaarzame huurder verliest niet omdat hij dom is. Hij verliest omdat het systeem structureel in het voordeel werkt van mensen die al vermogen hebben om als onderpand te gebruiken.
Wat vinden jullie?