u/Ahmet_eren

​Osmanlı İmparatorluğu döneminde inşa edilen demiryollarının neredeyse tamamı, "imtiyaz" (concession) usulüyle İngiliz, Fransız ve Alman sermayeli şirketlere verilmişti. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte bu hatların ulusal sınırlar içinde kalan kısımlarının, devletin egemenlik hakları ve ulusal güvenlik stratejileri doğrultusunda satın alınarak millileştirilmesi politikası izlenmiştir.

​Hukuki olarak bu süreçler zorla el koyma şeklinde değil şirketlerle masaya oturularak, kalan imtiyaz sürelerinin bedelleri hesaplanıp kanunlar çıkarılarak "satın alma" yoluyla gerçekleştirilmiştir.

​İşte hat hat millileştirilen demiryolları, ait oldukları şirketler ve millileştirilme yılları:

​1. Anadolu ve Bağdat Demiryolları

​Şirket: Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie (Anadolu Osmanlı Demiryolu Şirketi) ve Bağdat Demiryolu Şirketi. Temelde Alman sermayeli (Deutsche Bank öncülüğünde) olmakla birlikte daha sonra bir İsviçre-İngiliz sendikasına devredilmişti.

​Kapsadığı Hatlar: Haydarpaşa - İzmit - Eskişehir - Ankara ve Eskişehir - Afyon - Konya hatları ile Konya - Adana arası Bağdat hattı güzergahı.

​Millileştirme Yılı: 1924 ve 1928

​Hukuki Süreç: Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara Hükümeti tarafından fiilen yönetilen Anadolu hatları, 24 Mayıs 1924 tarihinde çıkarılan bir kanunla resmi olarak devletleştirildi. Bağdat Demiryolu'nun Pozantı'ya kadar olan kısmının tam olarak satın alınıp devletleştirilmesi ise 10 Ocak 1928'de gerçekleşmiştir.

​2**. Mersin - Tarsus - Adana Demiryolu**

​Şirket: Başlangıçta İngiliz ve Fransız ortaklığıyla kurulan, daha sonra hisseleri Alman (Deutsche Bank) sermayesine geçen yabancı bir şirket.

​Millileştirme Yılı: 1928

​Hukuki Süreç: Bu kısa ama ticari açıdan çok stratejik olan hat, Anadolu-Bağdat demiryolu sisteminin bir parçası olarak değerlendirilmiş ve 1928 yılında imtiyazları satın alınarak devletleştirilmiştir.

​3. İzmir - Kasaba (Turgutlu) ve Temdidi Demiryolu (SCP)

​Şirket: Société Ottomane du Chemin de fer de Smyrne-Cassaba et Prolongements (Fransız sermayeli).

​Kapsadığı Hatlar: İzmir - Manisa - Turgutlu (Kasaba) - Alaşehir - Uşak - Afyon ile Manisa - Bandırma hattı.

​Millileştirme Yılı: 1934

​Hukuki Süreç: Ege Bölgesi'nin bu önemli hattını işleten Fransız şirketiyle yapılan sözleşme sonucunda hatlar satın alınmış ve 1934 yılında Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) bünyesine katılmıştır.

​4. İzmir - Aydın Demiryolu (ORC)

​Şirket: Ottoman Railway Company (İngiliz sermayeli). Anadolu'daki ilk demiryolu hattıdır.

​Kapsadığı Hatlar: İzmir - Aydın ve sonradan uzatılan Denizli - Eğirdir hattı.

​Millileştirme Yılı: 1935

​Hukuki Süreç: 1856 yılında imtiyazı verilen ve Türkiye topraklarındaki en eski hat olan bu demiryolu, İngiliz şirketinden satın alınarak 1935 yılında devletleştirilmiştir. Bu devir, demiryolu tarihimiz açısından sembolik bir öneme sahiptir.

​5. Şark Demiryolları (Rumeli Hatları)

​Şirket: Compagnie des Chemins de fer Orientaux (CO) (Baron Hirsch tarafından kurulan, sonrasında Fransız, Alman ve Avusturya sermayelerinin dahil olduğu şirket).

​Kapsadığı Hatlar: İstanbul (Sirkeci) - Edirne - Alpulu sınırlarına kadar olan Trakya hatları.

​Millileştirme Yılı: 1937

​Hukuki Süreç: 28 Nisan 1937 tarih ve 3156 sayılı Kanun ile 20 yılda ödenmek üzere 20.760.000 İsviçre Frangı karşılığında şirket Nafıa Vekâleti (Bayındırlık Bakanlığı) tarafından satın alınmıştır. Bu işlemle birlikte, o dönem Türkiye sınırları içindeki son büyük yabancı demiryolu şirketinin faaliyeti de sona ermiştir.

​6. Cenup (Güney) Demiryolları

​Şirket: Chemins de fer du Sud de la Turquie / Bozanti-Alep-Nissibine et Prolongements (Fransız sermayeli).

​Kapsadığı Hatlar: Türkiye-Suriye sınırında kalan güney hatları (Payas-İskenderun, Çobanbey-Nusaybin).

​Millileştirme Yılı: 1939 ve 1948

​Hukuki Süreç: Hatay'ın anavatana katılmasıyla Payas-İskenderun hattı 12 Ağustos 1939'da; Çobanbey-Nusaybin ana hattı ile Derbesiye-Mardin şube hattı ise 1 Ocak 1948'de TCDD'ye devredilmiş ve böylece Türkiye topraklarındaki tüm yabancı demiryolu imtiyazları tamamen tasfiye edilmiştir.

​Hukuki Özet:

Görüldüğü üzere bu süreç, 1924'ten 1948'e kadar yayılan, uluslararası borçlanmalar, tahvil ihraçları ve özel yasal düzenlemelerle yürütülen çok detaylı bir hukuki diplomasi zaferidir. Devlet, yabancıların elindeki bu stratejik gücü, hukuki zeminde "bedelini ödeyerek" kendi egemenliğine almıştır.

Gayrettepe-İstanbul Havalimanı-Arnavutköy Metro Hattı, Halkalı etabının açılışı öncesinde yürütülen test çalışmaları kapsamında, 7 Mayıs Perşembe 2026 günü itibarıyla işletmemizde geçici bir düzenleme yapılacaktır.

Yolcularımızın seyahatlerine kesintisiz devam edebilmesi için trenlerimiz; 7 Mayıs’tan itibaren, gün boyu Kargo Terminali istasyonunda aktarmalı olarak hizmet verecektir.

📍Arnavutköy’den Gayrettepe yönüne hareket edecek son tren saat 19.15’te,

📍Gayrettepe’den Arnavutköy yönüne hareket edecek son tren ise seferini saat 20.17’de gerçekleştirecektir.

Testlerin tamamlanmasının ardından yeniden bilgilendirme yapılacaktır. Gösterdiğiniz anlayış için teşekkür eder, iyi yolculuklar dileriz.