આજના આધુનિક યુગમાં શું લગ્ન કરવા એ જીવનનો સૌથી મહત્વનો નિર્ણય છે? આ પ્રશ્નોના જવાબ નવી પેઢી એટલે કે ડિજિટલ્સ, જેન-જી (Gen Z) અને જેન-આલ્ફા (Gen Alpha) 'ના' માં આવી રહી છે. એક તાજેતરના અભ્યાસ મુજબ, હવે લગ્નને પવિત્ર બંધન માનવાને બદલે ઘણા યુવાનો તેને 'બંધન' કે 'ગુલામીની બેડી' તરીકે જોવા લાગ્યા છે. બિઝનેસમાં થયેલા એવા અભ્યાસમાં લગભગ ૫૦% ડિજિટલ્સે સ્વીકાર્યું છે કે ભવિષ્યમાં લગ્ન કરવા તેમના માટે બહુ જરૂરી નથી, અને ભારતની સ્થિતિ પણ કંઈક આવી જ હોવા મળી રહી છે.
આર્થિક આઝાદી અને મહિલાઓની બદલાતી અભિગમ ભારતમાં લગ્ધી અંતર જાતવનારાઓમાં મહિલાઓના આંકડો સૌથી વધુ યોગ્યવનાર છે. વર્ષ ૨૦૧૧ થી ૨૦૧૯ વર્ષે એવી યુવતીઓની સંખ્યામાં ૪૮% નો તોફીને વધારો થયો છે કે જે પોતાની મરજીથી કાયરે લગ્ન કરવા નથી માંગતા. પણ ૨૦૧૧માં દેશમાં અંદાજ ૭ કરોડ કિલોડ મહિલાઓ હતી, જે હવે વધીને ૧૦ કરોડ સુધી પહોંચે તેવો અંદાજ છે. શિક્ષણ અને આર્થિક આઝમિનીરતોના કારણે એવા મહિલાઓ એવા સંબંધી છે જે જ્યાં તેમને સમાનતા મળે અને વધાર વિચારો કોઈ બાંધકોર ન કરવી પડે.
આંકડાઓ શું કહે છે? નેશનલ સેમ્પલ સર્વે (NSO) ના ડેટા આ સામાજિક પરિવર્તન પર મહત્વ મારે છે. વર્ષ ૨૦૧૧માં જ્યાં ૧૭.૨% યુવાનો અવિવાહિત હતા, ત્યાં ૨૦૧૯ સુધીમાં આ આંકડો વધીને ૨૩% થઈ ગયો છે. આજુબાજુ કંકારા રહેવાનો નિર્ણય લેનારા પુરુષોનું પ્રમાણ ૨૦.૪% થી વધીને ૨૬.૧% અને મહિલાઓનું પ્રમાણ ૧૩.૫% થી વધીને ૨૦% સુધી પહોંચ્યું છે. એટલું જ નહીં, લગ્નની ઉમર પણ હવે થોડી લાઈડ રહી છે, જેમાં મહિલાઓનો સરેરાશ ૨૨.૯ વર્ષ અને પુરુષો ૨૫ વર્ષ લગ્ન કરી શકા છે.
શા માટે જવાબદારીથી દૂર ભાગી રહ્યો છે યુવાનો? આજના યુવાનો પરિવારના બાળકો જેવી કોઈ પણ પ્રકારની જવાબદારીમાં બાંધવા માંગતા નથી. 'સમાજ શું કહેશે' તેનો દર હવે ઓછો થયો છે. માધ્યમો અને અસંખ્ય નોકરીઓના કારણે યુવાનોની પહેલી પ્રાથમિકતા પોતાની લિકિલ સ્થિતિ મજબૂત કરવાની અને કરિયર બનાવવાની છે. તેથી પોતાના જીવનમાં સૌથી મહત્વના ૨૦ થી ૩૦ વર્ષ કરિયર પાછળ ખર્ચવા માંગે છે, જેના કારણે લગ્ન તેમના માટે હવે માત્ર એક વિકલ્પ બનીને ગયા છે.